पत्रकारितेतील बदलते प्रवाह आणि मूल्यांची पूर्नस्थापना : उद्देश्य

   समाजाचे दर्पण म्हणून माध्यमांकडे पाहिले जाते. स्वातंत्र्यपूर्व पत्रकारिता आणि स्वातंत्र्योत्तर पत्रकारिते मध्ये अनेक बदल होत आहे, अनेक प्रवाह आणि नवीन आयाम पत्रकारितेमध्ये आणि माध्यमांमध्ये आले आहेत.  `पेन` पत्रकारितेपासून `पेनलेस` पत्रकारितेपर्यंत पोहचलेल्या या बदलत्या प्रवाहात पत्रकारितेतील शाश्वत मूल्य कुठे तरी लोप पावत असल्याची जाणीव होत आहे. या मूल्यांना पूनस्र्थापित करण्याची गरज निर्माण झालेली आहे. या विचार मंथनासाठी अहिल्यानगर जिल्हास्तर मीडिया संमेलनाचे आयोजन ब्रह्माकुमारीज् मीडिया प्रभागातर्फे करण्यात आले आहे. या संमेलनासाठी पत्रकारिता आणि मीडिया क्षेत्रातील तज्ज्ञ, अभ्यासक आणि अनुभवी मान्यवरांचे विशेष मार्गदर्शन लाभणार आहे.  

आयोजक :

प्रजापिता ब्रह्माकुमारी ईश्वरीय विश्व विद्यालयाचे मुख्यालय माऊंट आबू (राजस्थान) येथे आहे. सध्या भारतात आणि विश्वात 140 देशांमध्ये 8.500 पेक्षा अधिक सेवाकेंद्र मानवतेच्या नैतिक आणि आध्यात्मिक प्रगतीसाठी समर्पित आहेत. ही संस्था कोणत्याही जाति, धर्म, रंग-भेद, संप्रदाय, राष्ट्रीयतेच्या भेदभावापासून अलिप्त असून मानवाच्या सर्वागिण उन्नतीसाठी, समर्पित आहे. संस्था संयुक्त राष्ट्राच्या अशासकीय संस्थांच्या संघटनेचे (एनजीओ) चे सदस्य बरोबरच आर्थिक आणि सामाजिक परिषद तसेच युनिसेफचे सल्लागार सदस्य म्हणूनही कार्यरत आहे. उत्तर महाराष्ट्र मीडिया सेवाकेंद्रातर्फे मूल्यनिष्ठ समाजनिर्मितीसाठी अनेकानेक कार्यक्रमाचे आयोजन केले जाते. माध्यमांसाठी  महाराष्ट्र राज्य पातळीवरील कार्यक्रमांचे यशस्वी आयोजन पाहता   सन 2025-26 मध्ये मीडिया प्रभागातर्फे महाराष्ट्रातील विविध जिल्ह्याच्या ठिकाणी जिल्हास्तर, तालुकास्तर मीडिया संमेलने आयोजित केलेली आहेत. सदरहू संमेलन त्याच उपक्रमाचा एक भाग आहे.  आपण माध्यम प्रतिनिधी या नात्याने सदर महासंमेलनात सहभागी व्हाल व मूल्यनिष्ठ समाज निर्मितीतेचे नेतृत्व कराल.

मीडिया प्रभाग :

राजयोग एज्युकेशन अँड रिसर्च फाउंडेशन (RERF) ही प्रजापिता ब्रह्माकुमारी ईश्वरीय विश्व विद्यालयाची एक भगिनी संस्था आहे आणि तिच्या 21  शाखांद्वारे समान उद्दिष्टे आणि उद्दिष्टे साध्य केली जातात. RERF ची मीडिया विंग ब्रह्माकुमारी संस्थेच्या समर्थनार्थ काम करते, ज्यामुळे राजयोगाच्या शिकवणींमध्ये आढळणा·या उपयोजित आध्यात्मिक मूल्यांचे ज्ञान पसरवून मानवतेचे उत्थान होते.

राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर, मीडिया प्रभागाच्या कार्यक्रम आणि उपक्रमास माध्यमांच्या विविध क्षेत्रांकडून भरपूर सहकार्य मिळत आहे. जगभरातील संबंधित पत्रकारांचे एक संघठन माध्यमांमध्ये सकारात्मक बातम्या आणण्यासाठी वचनबद्ध आहे आणि समाजावर सकारात्मक पद्धतीने प्रभाव पाडण्याची जबाबदारी घेत आहे. मीडिया विंगने अध्यात्मात, मूल्यांमध्ये आणि आजच्या समस्यांबद्दल ज्ञानपूर्ण मताचा अधिकार वापरण्यात जनतेची आवड जागृत करण्याचे आव्हान स्वीकारले आहे.

मीडिया प्रभागाची ध्येय्य आणि उद्दिष्टे:

1980 दशकाच्या सुरुवातीला ब्रह्मा कुमारींच्या राजयोग एज्युकेशन अँड रिसर्च फाउंडेशन (RERF) च्या नेतृत्वाखालील 20 सेवा प्रभागापैकी एक शक्तिशाली आणि प्रभावशाली प्रभाग (विंग) म्हणून मीडिया विंगची स्थापना करण्यात आली.

प्रिंट, इलेक्ट्रॉनिक, सायबर, पारंपारिक आणि प्रचारात्मक माध्यम सेवांमध्ये माध्यम-व्यक्तींद्वारे सकारात्मक आणि मूल्य-आधारित पत्रकारितेचा सराव आणि प्रोत्साहन देणे

उपरोक्त कार्यक्रमांच्या उद्दिष्टांच्या पूर्ततेसाठी मीडिया विंग अशा समस्या, कार्यक्रम, उपक्रम माध्यमांमध्ये काम करणा·या व्यक्तिंसाठी आणि जे प्रत्यक्ष कव्हरिंग, रिपोर्टिंग, प्रकाशन, प्रसारण, करीत आहे जे प्रत्यक्ष किंवा माध्यमांसाठी काम करीत आहेत त्यांच्या व्यक्तिगत जीवनात शाश्वत मूल्यें जसे की, शांती, संतुलन, सकारात्मकता, बंधुता, सहकार्य, वचनबद्धता, सत्य, पारदर्शकता, निर्भयता, अहिंसा, न्याय, समानता, एकता, सचोटी, प्रतिष्ठा, प्रामाणिकपणा, कठोर परिश्रम आणि आध्यात्मिक ज्ञान आदि रुजावीत यासाठी प्रयत्नशील आहे. यासारख्या मूलभूत मूल्यांच्या संस्कृती, सराव आणि प्रसाराला मीडिया विंग प्रोत्साहन देते जेणेकरून लोकांच्या जीवनात आणि समाजात समग्र आरोग्य, सुसंवाद, आनंद आणि शाश्वत विकास होईल.

मीडिया विंग नियमित वृत्तांकन, कव्हरेज, प्रकाशने, प्रसारण, प्रसारण, सायबर कम्युनिकेशन किंवा मास मीडिया कम्युनिकेशनच्या मध्ये आलेल्या कुप्रथा जेसे की खोटेपणा, फॅशन, फॅड, हिंसाचार, अश्लीलता, अश्लीलता, नकारात्मकता, कामुकता, सनसनाटी, उपभोगवाद, व्यावसायिकता, स्पर्धा, असंतोष, मतभेद आणि मतभेद या कोणत्याही स्वरूपात कोणत्याही स्वरूपात खोटेपणा, शैली, आशय आणि घटकांना परावृत्त राहण्यापासून मार्गदर्शन करत आहे.

ब्रह्माकुमारी संस्थेच्या इतर 21 शाखांचे मूल्याधारित संदेश आणि उपक्रम जनतेपर्यंत आणि समाजातील सर्व व्यवसाय, वर्ग आणि घटकांपर्यंत पोहोचवण्यासोबतच; मीडिया विंगचे मुख्य लक्ष एक विश्वासार्ह आणि व्यवहार्य माध्यम तयार करणे, टिकवणे आणि बनणे यावर आहे, एक व्यापक आणि मूल्याधारित व्यासपीठ आणि भारताच्या प्राचीन आध्यात्मिक ज्ञान, नीतिमत्ता, संस्कृती, मूल्ये, राजयोग ध्यान आणि निरोगी जीवनशैलीच्या मदतीने आणि आधारावर एका सर्वोच्च अस्तित्वाच्या आध्यात्मिक पितृत्वाखाली मानवजातीच्या आवश्यक एकता, सुसंवाद आणि बंधुत्वावर, अंतर्गत सक्षमीकरणाच्या अनुभवात्मक मार्गावर जनतेला योग्यरित्या माहिती देणे, शिक्षित करणे आणि मार्गदर्शन करते.

मीडिया विंग तत्वज्ञान आणि विश्वास प्रणालीद्वारे मार्गदर्शन केले जाते की अध्यात्मवाद किंवा सार्वत्रिक मानवी मूल्यांचा सराव विविध नियमित धार्मिक विधींपेक्षा वेगळा असल्याने, मीडिया व्यक्तींमध्ये आणि आधुनिक मास मीडियामध्ये पत्रकारितेच्या मूल्यांच्या योग्य जोपासना आणि अंमलबजावणीसाठी एक दीपस्तंभ म्हणून काम करू शकतो आणि प्रेरणा आणि सक्षमीकरणाचा अंतिम स्रोत म्हणून काम करू शकतो, मग ते व्यवसायाच्या स्वरूपात असो किंवा ध्येयाच्या भावनेने असो; समाज आणि त्याच्या लोकांची चांगली सेवा करतेे.

मीडिया विंग , संदेश आणि जागरूकता पसरवण्यासाठी, रस निर्माण करण्यासाठी, समान पद्धतींना प्रेेरित करण्यासाठी आणि देशभरातील समान विचारसरणीच्या मीडिया व्यावसायिकांना आणि शिक्षणतज्ज्ञांना पाठिंबा आणि सहभाग मिळवून देण्यासाठी, मीडिया शाखा वेळोवेळी देशाच्या सर्व भागात सामाजिक, आध्यात्मिक आणि माध्यम मोहिमा, परिषदा, चर्चासत्रेे, कार्यशाळा, संवादात्मक सत्रेे आणि विषयांवर आधारित प्रशिक्षण आयोजित करते जेणेकरून पृथ्वीवर चांगले जीवन आणि समाज निर्माण करण्यासाठी सकारात्मक आणि मूल्यांवर आधारित पत्रकारिता आणि माध्यम संप्रेषणाचे तत्वज्ञान आणि प्रथा लोकप्रिय होतील.
परिणाम: गेल्या अनेक वर्षांपासून मीडिया शाखेच्या या प्रयत्नांचा परिणाम म्हणून, अनेक माध्यम व्यक्ती, कार्यरत पत्रकार, माध्यम शिक्षणतज्ज्ञ, स्वयंसेवी संस्था आणि सहयोगी स्वतः, सामाजिक आणि जागतिक परिवर्तनाच्या उदात्त कार्यासाठी एकत्र येऊन काम करण्यासाठी पुढे आले आहेत.

जिल्हास्तरीय मीडिया महासंमेलन

मीडियाचे स्वरुप वेगाने बदलत आहे. त्यास अनेक रूपात पहात आहोत. मीडिया अचल पासून चल होत आहे, संपूर्ण जग आता हातात सामावलेले आहे. चालता-बोलाता आम्ही मीडियाशी कळत नकळत सतत संपर्कात येतो, त्याच्याशी चर्चा करतो आणि माध्यमांनी माध्यमांचे अंतकरणही पाहतो. याच कारणामुळे असे वाटते मीडियावर आता आमचे नियंत्रण झाले आहे. असा आभास होतो की आता मीडिया आमच्या प्रभावाखाली आहे, परंतु वस्तुस्थिती ही आहे की आम्ही मीडियाने प्रभावीत आहोत. एका अर्थाने, आता आमच्या आजूबाजू मीडिया समाज आहे. विज्ञान-प्रोद्योगिकी, भौतीक संपत्तीच्या चमकणा?्या साधनांनी आणि सुविधांनी ओतप्रोत भरलेला हा मीडिया समाज, निठारी सारख्या उदाहरणांना सुध्दा जवळ घेऊन आहे. व्यसन आणि उपभोगाचे नियम मर्यादांच्या पर्वा न करणे, सबंधांची पवित्रता आणि सन्मानास पायदळी तुडवीणे, एकीकडे वैभवाचे चमकते शिखर, साधनांची वाढती भाऊगर्दी, धर्म - आध्यात्माचे कल्याणकारी उपदेश दुस·या बाजूने व्याभिचार, हिंसा, असामर्थ्य तसेच ढासळत चाललेल्या राजकारणाच्या मर्यादा इत्यादींचा खोलवर प्रभाव आहे. हे खरे आहे की, माध्यमांनी असा समाज घडविला नाही, माध्यमांनी भ्रष्टाचार, हिंसा, शोषण यांचा विरोध केला आहे आणि असे करणा?्यांचा बुरखा फाडला आहे. या संबंधानेच नुकतेच सर्वोच्च न्यायालयाने मीडियामध्ये आलेल्या प्रकाशनाला साक्ष मानण्यास सहमती सुध्दा दर्शविली आहे.

मीडिया नेहमी प्रगती, स्वतंत्रता आणि स्वाभिमानाची बाजू घेतो. परंतू हे सूद्धा तेवढेच सत्य आहे की मीडियाने अशा समाजांच्या प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष स्वरुपात मदत सुध्दा केली आहे. ध्येय निष्ठते मध्ये शिथिलता अ येणे, त्याचप्रमाणे नफ्याच्या मागे धावण्याची स्पर्धा, मीडियाची उपयोगितेचा अर्थ-भ्रम होणे, या सारख्या कमकुवत बाबीमूळे मीडियाचे मूल्य कमी झाले, पर्यायाने नैतिक मानदंड कमजोर बनले आणि विवेकाचा ताबा व्यवसायाने घेतला..

उद्देश :

मीडियाचा नैतिक दृष्टिकोन आणि त्याचा मर्यादा-व्यवहारांवर आता संपूर्ण जगात चर्चा सुरू झालेली आहे. हा अचानक झालेला योगायोग नाही. परंतू, माध्यमांतील माहितीच्या स्वरुपातही, खमंग, आलटून पालटून दिलेल्या वृत्तातील सरळ, पारदर्शी आणि नीतियुक्त आधारांवर संशय निर्माण केला जात आहे. ही वेळ अशी आहे की, जेव्हा मीडिया संदेशांमधील सृजनकर्ता आपल्या माहितीस आणि विचार मांडण्याच्या शैलीस मूल्यांच्या कसोटीवर उतरुन आव्हानांना मूल्यनिष्ठ बनवेल. यामुळे मूल्यनिष्ठ समाज निर्मितीत सहयोगी राहून आपल्या सक्षम आणि दीर्घकाळ जीवंत राहण्याच्या उद्देशापर्यंत पोहचू शकेल. मीडियाने आपल्या प्रतिस्पर्थ्यांशी स्पर्धा करण्यात प्राणपणाला लावण्याऐवजी त्यांच्या जीवनात सुरभि आणण्यास आणि जीवनात सुगंध पसरविण्यास मदत करावी हेच मूल्यनिष्ठ पत्रकारितेचे प्रमुख उद्दिष्ठ आहे.

मूल्याधिष्ठीत समाज निर्मितीचा वसा घेतलेले प्रजापिता ब्रह्माकुमारी ईश्वरीय विश्व विद्यालयाचे ध्येय मनुष्यामध्ये देवत्व आणणे बरोबरच श्रेष्ठ समाज निर्मिती हे आहे विद्यालयाची सहयोगी संस्था राजयोग शिक्षण आणि शोध प्रतिष्ठानाचाच (RERF) एक अंग-मीडिया प्रभाग या उद्देशाच्या पूर्तीसाठी अनेकानेक कार्यक्रमांचे आयोजन करत असते.

महाराष्ट्रातील प्रसार माध्यमे :

महाराष्ट्रात दपर्णकार बाळशास्त्री जांभेकर, केसरी वृत्तपत्राचे संस्थापक व भारतीय स्वातंत्र्य संग्रामाचे प्रणेते लोकमान्य टिळक, आगरकर, अष्टपैलू व्यक्तित्वाचे धनी आचार्य अत्रे यांच्यासारख्या धुरंधर थोर समाजसुधारकांनी पत्रकारितेचा श्रीगणेशा केलेला आहे. आज या भागातील माध्यमांनी देशाच्या एकूणच माध्यम जगतात आपला प्रभाव सिद्ध केलेला आहे.

मीडिया महासंमेलन :

महाराष्ट्रातील माध्यमकर्मीसाठी एक दिवसीय संमेलनाचे आयोजन ब्रह्माकुमारीज् सेवाकेंद्राने केलेले आहे. यापुर्वी महाराष्ट्रात अनेक ठिकाणी जिल्हास्तरीय मीडिया महासंमेलन आयोजित करण्यात आले होते, आणि आता जिल्हास्तरीय मीडिया महासंमेलनाचे आयोजन होत आहे. विचार विनिमय करुन आपल्या सारखे अनुभवी माध्यम प्रतिनिधी, मूल्यनिष्ठ समाजाच्या निर्मितीसाठी असे निष्कर्ष आणि उपायांना शोधण्यात यशस्वी होतील की ज्यामुळे माध्यमे श्रेष्ठ समाजाच्या रचनेत द्रुतगतीने पुन्हा जोडली जातील.

सहभाग

या संमेलनात प्रतिनिधी, वृत्तपत्रांचे मालक, प्रकाशक, संपादक, प्रतिनिधी, वार्ताहर, प्रेस फोटोग्राफर, जाहिरात संस्था, इलेक्ट्रॉनिक आणि सायबर मीडियाच्या सर्व प्रकारांचे प्रतिनिधी यात केबल ऑपरेटर्स, आकाशवाणी, दूरचित्रवाणी वाहिन्यांचे प्रतिनिधी, दूरसंचार प्रतिनिधी, जनसंपर्क अधिकारी व माध्यम शिक्षण घेणारे विद्यार्थी, प्राध्यापक आदि या मीडिया महासंमेलनामध्ये सहभागी होणार आहेत.