गुणमूर्त ब्रह्मा बाबा

ब्रह्मा बाबा हे आपल्या लौकिक जीवनात अत्यंत प्रतिष्ठित आणि संपन्न व्यक्तिमत्त्व होते. त्यांच्या घरी चार-चार सेविका होत्या आणि भारतभर अनेक ठिकाणी त्यांचा हिरे-जडजवाहिरातींचा व्यवसाय चालत होता. अनेक सहकारी, नोकर-चाकर आणि संयुक्त कुटुंबामध्ये राहत असूनही ते सर्वांचे अतिशय प्रिय होते. सर्वांसाठी ते आदर्श होते आणि सर्वांचे मार्गदर्शकही होते.

मोठ्या उत्पन्नाचा व्यवसाय असूनही ते सत्य आणि प्रामाणिकपणाने वागत. श्रीमंत असूनही धनाच्या दुरुपयोगापासून मुक्त होते. समाजातील उच्च वर्गात मान-सन्मान असूनही अहंकारापासून दूर होते. पुरुषप्रधान समाजात राहत असूनही स्त्रीला मान देणारे ते व्यक्तिमत्त्व होते. हे सर्व गुण त्यांच्या चारित्र्याचे मौल्यवान रत्न होते.

सन 1936–37 मध्ये जेव्हा त्यांना दिव्य साक्षात्कार झाले आणि परमात्मा शिवाचा त्यांच्या तनामध्ये प्रवेश झाला, तेव्हा त्यांनी आपले सर्व काही माता-भगिनींसमोर समर्पित केले. त्यानंतर त्यांनी स्वतःच्या पैशाला हात लावला नाही आणि 14 वर्षे समर्पित भावनेने सुमारे 400 मुलांचे पालनपोषण त्याच पैशांतून केले.

धन-वैभव आणि साधनांबाबत पूर्ण वैराग्य असूनही, त्यांचा एक मुख्य गुण नेहमीच त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वात झळकत राहिला—तो म्हणजे आध्यात्मिक दृष्टिकोन. त्यांच्या चारही बाजूंनी पवित्रतेचा प्रकाश पसरलेला असे आणि तो लोकांच्या जीवनाला बदलून टाकत असे.

ब्रह्मा बाबांची आध्यात्मिक दृष्टी

ब्रह्मा बाबा स्वतः सदैव आध्यात्मिक स्थितीत राहत असत आणि सर्व देहांमध्ये आत्माच पाहत असत. त्यांच्या ज्ञानसभेत लहान मुले, वृद्ध, ग्रामीण भागातील लोक तसेच मोठ्या शहरांतील प्रतिष्ठित व्यक्तीही उपस्थित असत. परंतु बाबा सर्वांकडे समान आध्यात्मिक दृष्टिकोनातून पाहत.

सामान्यतः एखादा मोठा वक्ता विचार करतो की लहान मुले किंवा फार वृद्ध लोक माझ्या खोल गोष्टी कशा समजून घेतील. पण ब्रह्मा बाबा असे कधीच विचारत नसत. ते पाहत असत की हे सर्वही आत्माच आहेत. कोणाची इंद्रिये अजून विकसित नसतील, कोणाची शरीरयंत्रणा दुर्बल असेल; तरीही या सर्व आत्म्यांचे कल्याण होणे आवश्यक आहे, हेच त्यांचे ध्येय होते.

म्हणूनच ते अतिशय सोप्या, स्पष्ट, सरळ आणि मधुर पद्धतीने अत्युच्च आध्यात्मिक सत्ये सांगत असत, जेणेकरून बालक, वृद्ध—सर्वजण ती सहज समजू शकतील आणि कल्याणाचे भागीदार बनतील. सभेनंतरही ते लहान-मोठ्या प्रत्येक आत्म्याला स्वतंत्रपणे बसवून ज्ञानरूपी धनाने समृद्ध करत, पित्याप्रमाणे प्रेम देत, त्यांच्या मनातील गुंतागुंती दूर करत.

ते आत्मा आणि परमात्म्याची ओळख पुन्हा-पुन्हा करून देत, सृष्टीच्या आदि-मध्य-अंताचे रहस्य सांगत आणि प्रत्येकाला योग्य अशा ईश्वरी सेवेत जोडून आध्यात्मिक स्थितीत स्थिर करत.

---

ब्रह्मा बाबांचा आध्यात्मिक प्रभाव

ब्रह्मा बाबांची आध्यात्मिक स्थिती अत्यंत उच्च आणि प्रभावी होती. त्यांच्या जवळ बसलेले वत्स (मुले/शिष्य) अनेकदा असे अनुभवत की आपण आपल्या देहापासून वेगळे होत आहोत. त्यांना हलकेपणा, शांती आणि शुद्धतेची अनुभूती होत असे, आणि मनातील अशुद्ध संकल्प शांत होत.

त्या क्षणी ते शुद्ध पुरुषार्थ आणि आध्यात्मिक जीवनासाठी प्रेरित होत, तसेच स्वतःच्या स्थितीत अजून उंच जाण्याची प्रेरणा मिळत असे. अनेक साधकांना काही काळासाठी या संसाराचा विसर पडत असे. त्यांच्या नेत्रांना जणू दिव्य दृष्टी प्राप्त होई आणि त्यांना बाबांच्या चारही बाजूंनी दिव्य प्रभा किंवा शुभ्र अव्यक्त प्रकाश दिसत असे.

त्या अलौकिक अनुभूतीमुळे त्यांचे मन इतके तृप्त होत असे की त्यांना त्या अवस्थेतच कायम राहावेसे वाटे. बाबांच्या भृकुटीमध्ये दिव्य ज्योतीचा प्रकाश दिसत असल्याचा अनुभव अनेकांना येई. त्या अवस्थेत त्यांना असे आत्मिक सुख आणि खरी शांती मिळे की त्याच्यातच स्थिर राहण्याची तीव्र इच्छा निर्माण होई.

कोणाच्याही मनात प्रश्न निर्माण झाले, तर त्यांची उत्तरे त्यांना त्यांच्या अंतर्मनातच मिळत. बाबांच्या आध्यात्मिक प्रभावामुळे त्यांना अपार प्रेम, शांती आणि आनंदाची अनुभूती होत असे. जे दुःखी, चिंताग्रस्त अवस्थेत बाबांकडे येत, ते हसतमुख, हलके आणि शांत होऊन परत जात.

अनेकांना असे वाटे की ज्या पित्याचा शोध ते जन्मोजन्मी घेत होते, तो त्यांना येथे मिळाला आहे.

---

सर्वांचा शुभचिंतक

ब्रह्मा बाबा कधीही कोणाच्याही विषयी अशुभ किंवा नकारात्मक विचार करत नसत. इतरांनाही ते नेहमीच अशी शिकवण देत की कुणाच्याही अकल्याणाचा विचार करू नका आणि तोंडातून कधीही वाईट शब्द बोलू नका.

ते सांगत असत की जेव्हा तुम्ही एखाद्याला ईश्वरीय ज्ञान सांगता, तेव्हा आधी मनातच शिव बाबांना आठवून प्रार्थना करा –
“शिव बाबा, हाही आत्मा योग्य प्रकारे समजून घेईल, याच्या अंतःकरणाचे दरवाजे उघडतील, याचेही कल्याण होईल.”

त्यानंतर जेव्हा योगात बसाल, तेव्हा त्या आत्म्यालाही आपल्या अंतर्दृष्टीसमोर आणून त्यालाही योगाचे दान द्या, जेणेकरून त्याचे मन शुद्ध होईल आणि ईश्वरीय ज्ञानाचे बीज त्याच्यात अंकुरेल.

हे पाहता, साकार ब्रह्मा बाबा किती उच्च कोटीचे सर्वांचे शुभचिंतक होते, हे स्पष्ट होते. ते म्हणत असत की आपल्याला नुकसान करणाऱ्यांवरही उपकार करायला हवेत आणि जे आपली निंदा करतात त्यांनाही मित्र मानायला हवे.

कोणाच्याही प्रती शुभचिंतन करण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे त्याच्या वाईट सवयी सुधारण्यासाठी प्रयत्न करणे आणि त्याचा योग परमपिता परमात्म्याशी जोडून देणे.

---

अपार उत्साह आणि अदम्य धैर्य

अतिशय प्रयत्न करूनही एखादे कार्य पूर्ण झाले नाही, तरीसुद्धा ब्रह्मा बाबा शेवटच्या क्षणापर्यंत त्या कार्यासाठी पूर्ण प्रयत्न करत राहात. पुरुषार्थाची अंतिम सीमा काय असते आणि उत्साह व धैर्याची पराकाष्ठा काय असते, हे साकार ब्रह्मा बाबांच्या जीवनात नेहमीच स्पष्टपणे दिसून येत असे.

त्यांच्यात कधीही उत्साहाची कमतरता, पुरुषार्थाविषयी उदासीनता, हार मानलेले धैर्य किंवा आळशीपणा दिसत नसे. कोणतेही कार्य अर्धवट सोडणे, अपूर्ण पद्धतीने करणे किंवा परिणाम न पाहता सोडून देणे त्यांना मान्य नव्हते.

ते प्रत्येक कार्य वेगाने, पण पूर्ण विचारपूर्वक आणि योगयुक्त स्थितीत करण्यावर भर देत. संपूर्ण पुरुषार्थ केल्यानंतर जो काही परिणाम येईल, त्याला ते “भावी” किंवा “ड्रामा” असे म्हणत आणि सदैव प्रसन्न राहत. त्यामध्येही कल्याणच पाहत.

भूतकाळातील अनुभवांतून शिकून, निश्चिंत मनाने पुढे चालत राहण्याचा ते संदेश देत. त्यामुळे ते वारंवार कार्याच्या मागे उभे राहून वत्सांना धैर्य देत आणि त्यांना यशापर्यंत पोहोचवण्यासाठी तत्पर राहत.

अशा अथक पुरुषार्थामुळेच ते “भागीरथ” अर्थात परमपिता परमात्म्याचे भाग्यशाली रथ (माध्यम) बनले आणि ज्ञानगंगेचे अवतरण घडविण्याचे निमित्त झाले.

---

स्वतः मेहनत करून इतरांना प्रेरणा देणे

ब्रह्मा बाबा यज्ञातील स्थूल सेवा सर्वप्रथम स्वतः करून दाखवत असत. इतरांना सांगण्यापेक्षा ते स्वतः करून दाखवणे अधिक महत्त्वाचे मानत. अत्यंत वृद्ध वयातही ते लहानात-लहान कामे स्वतः करताना दिसत, ते पाहून इतर लोकही तत्परतेने त्या सेवेत सहभागी होत.

अनेकदा लोक त्यांना म्हणत,
“बाबा, हे काम तर तरुणांनी करायचे आहे. आपण एवढ्या वयात अशी कामे का करता?”
तेव्हा बाबा हसत म्हणत,
“ईश्वरीय यज्ञाची सेवा मला फार गोड आणि प्रिय वाटते. यामुळे मनाला खूप आनंद मिळतो. मुलांनो, कल्पात एकदाच शिव बाबा हा सर्वोत्तम ज्ञान-यज्ञ रचतात आणि त्यासाठीच ते या वृद्ध देहात येतात. मग या देहाला ‘वृद्ध’ समजून मी कल्पानु-कल्प सेवा का करू नये?”

ते पुढे म्हणत,
“मीसुद्धा शिव बाबांचा विद्यार्थी आहे. जर मी या शरीराने काहीच सेवा केली नाही, तर मला निरोगी आणि कर्मेंद्रियांनी सक्षम शरीर कसे मिळेल? मुलांनो, सेवेत रस (ओढ) असली पाहिजे. दधीची ऋषीप्रमाणे या यज्ञाच्या यशासाठी स्वतःचे हाड-मांस अर्पण करावे लागते, तेव्हाच शरीर पवित्र बनते.”

ते सांगत की ब्राह्मणांचे जीवनच सेवा-जीवन आहे. असा सुवर्णसंधी संपूर्ण कल्पात पुन्हा मिळत नाही. जेव्हा शिव बाबा स्वतः म्हणतात की “मी तुमचा आज्ञाधारक सेवक आहे,” तेव्हा आपणही एकमेकांचे सेवक व्हायला हवे.

अशा प्रकारे बाबा स्वतः सेवा करत आणि आपल्या वचनांनी इतरांच्या मनात कार्य करण्याची तीव्र प्रेरणा निर्माण करत. रात्रीच्या वर्गातही ते प्रेमाने विचारत,
“लाडक्या मुलांनो, बाबांसाठी अजून काही सेवा आहे का?”

ते नेहमीच शिकवत की शक्य तितके आपले काम स्वतः करा, जेणेकरून इतरांवर भार पडणार नाही.

---

आनंदात ठेवणे आणि हलके करणे

ब्रह्मा बाबा सदैव आनंदी राहत आणि नेहमीच अशा गोष्टी सांगत की कितीही अशांत, त्रस्त किंवा गुंतागुंतीत अडकलेला मनुष्य असला, तरी बाबांचे मधुर हास्य पाहताच त्याची उदासी व चिंता दूर होत असे आणि तो पुन्हा आनंदी होत असे.

आजपर्यंत कुणीही बाबांच्या चेहऱ्यावर चिंता किंवा दुःखाची रेषा पाहिलेली नाही. या ईश्वरीय विश्वविद्यापीठाच्या स्थापनेपासून शेवटपर्यंत कितीही विघ्ने, विरोध, आपत्ती आणि वादळे आली, तरी बाबा नेहमी म्हणत असत –
“मुलांनो, सत्याची नौका डगमगेल, पण बुडणार नाही. कल्पात पूर्वीही असेच झाले आहे; यात काही नवीन नाही. सत्याची स्थापना करणाऱ्यांना हे सर्व सहन करावेच लागते.”

बाबा मुलांना नेहमी सांगत –
“तुम्ही पवित्र राहणारे खरे ब्राह्मण कुलभूषण आहात, म्हणूनच तुम्ही पद्मापद्म भाग्यवान आहात.”

अशा प्रकारे बाबा मुलांना सदैव आनंदात, उत्साहात आणि उल्लासात ठेवत. ते पुढे म्हणत –
“मुलांनो, माया अनेक विघ्ने आणेल; नातेवाईकांकडून किंवा लोकांकडून विरोधही होईल, मोठी वादळेही येतील. पण घाबरू नका आणि धैर्य सोडू नका. कारण तुम्ही शिव बाबांचा हात धरला आहे, त्यामुळे तुमचे अकल्याण होऊ शकत नाही.”

ते शिकवत की ही तुमची ‘चढती कला’ आहे. म्हणून नेहमी असा विचार करत पुढे चला की सर्वशक्तिमान शिव बाबा आपल्या सोबत आहेत. असा दृढ निश्चय ठेवणाऱ्यांचा निश्चय नक्कीच विजयात परिवर्तित होतो.

ते म्हणत –
“तुम्ही मनोविकारांवर विजय मिळवण्यासाठी पुरुषार्थ करणारे ‘विजयी रत्न’ आहात. विजयाचा टिळा तर आधीच तुमच्या कपाळावर लागलेला आहे. त्यामुळे घाबरू नका, थकू नका, थांबू नका; तक्रार करू नका आणि आळस करू नका. शिव बाबा ज्या मार्गाने दाखवत आहेत, त्याच मार्गावर चालत राहा.”

अशा प्रकारे बाबा विघ्नांना उच्च पदाची निशाणी, परीक्षा म्हणजे उच्च पुरुषार्थाची प्रतिक्रिया आणि मोठ्या वादळांना अंतिम विजयाच्या जवळ पोहोचल्याची खूण मानत.

ते म्हणत –
“मुलांनो, हे सर्व अंतिम नमस्कार करण्यासाठी आले आहेत. फक्त ईश्वराच्या स्मृतीत प्रेमाने त्यांना पार करा, तर प्रत्येक पावलावर पद्मापद्म कमाई होईल.”

बाबा सांगत की खरी खुशी तेव्हाच मिळते, जेव्हा विकर्म करणे थांबते आणि आत्मस्मृती व ईश्वरीय स्मृतीत स्थिती स्थिर होते. त्या अवस्थेत आनंदाला कोणतीही सीमा राहत नाही.

या युक्तींनी बाबा दररोज सर्वांना आनंदाचा प्याला पाजत, त्यांच्यात नवे बळ आणि नवा उत्साह भरत, ज्यामुळे अशुद्ध संकल्प आपोआप नष्ट होत आणि समस्या हलक्या वाटू लागत.

सौजन्य

बीकेमहामीडिया लेख बँक

www.bkmahamedia.com\articlebank\